You are here

Home » Blogs » gassrini's blog

Κριτική στην οδό Πανός για την Ασκητική

Νίκου Καζαντζάκη, Ασκητική, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, χειμώνας 2012-13

"Η Ασκητική του Νίκου Καζαντζάκη δεν είναι έργο για να πειραματιστείς μαζί της. Δεν είναι μόνο ότι κουβαλά τη δημιουργία της ζωής, την ουσία της, αλλά απαιτεί από τον καθένα που θα έρθει σε επαφή μαζί της ταπεινότητα και πειθαρχία. Ο λόγος του συγγραφέα επιβάλλει τη συμπεριφορά και αν τον ακολουθήσεις έχεις δικαίωμα να προσπαθήσεις να τον «ζωντανέψεις». Χρειάζεται σεβασμός στην υπεράνθρωπη προσπάθεια ενός ανθρώπου που πάσχισε να βρει το φως μέσα στο σκοτάδι της αβύσσου. Ο Πάνος Αγγελόπουλος, λοιπόν, πάτησε πάνω σε αυτή τη βάση και μετέφερε στο σανίδι το πιο διάσημο έργο του Νίκου Καζαντζάκη.
Ο σκηνοθέτης εντόπισε κάθε θεατρικό ίχνος στην Ασκητική και της έδωσε την κατάλληλη μορφή. Καθόλου εύκολη υπόθεση φυσικά. Όπως έγραψε και ο ίδιος ο Καζαντζάκης, η Ασκητική είναι μια Κραυγή και όλο του το έργο είναι σχόλιο στην Κραυγή αυτή. Αυτό που θέλησε ήταν να διαγράψει την άσκηση της ζωής του. Διαβάζοντας τη, καταλαβαίνεις ότι αναπτύσσεται ένας εσωτερικός διάλογος μεταξύ του δημιουργού και του εαυτού του, του Θεού. Το πλαίσιο είναι ευδιάκριτο, αλλά δεν επιτρέπει υπερβάσεις και μοντέρνες παρεμβάσεις. Ούτε η επιλογή του μονολόγου αρκεί για να αποδώσει το μέγεθος, την ουσία και τη δύναμη της Ασκητικής. Η φόρμα της αρχαίας τραγωδίας ταιριάζει σ’ αυτό το φιλοσοφικό έργο και ο Παναγιώτης Αγγελόπουλος ακολούθησε αυτήν την οδό.
Εφτά ηθοποιοί ζωντάνεψαν τη φωνή, την Κραυγή του Καζαντζάκη. Ο Γιάννης Θωμάς μπροστάρης, αλλά χωρίς να επισκιάζει τους υπόλοιπους. Αντιθέτως, ο ένας συμπλήρωνε τον άλλο και όλοι μαζί δημιούργησαν ένα σώμα που λειτούργησε ως ηχείο για να ακουστεί ο λόγος του συγγραφέα. Ο σκηνοθέτης ξεχώρισε τα διαλογικά στοιχεία και τα τόνισε για να υπάρξει μεγαλύτερη αμεσότητα. Οι ηθοποιοί αν και αφέθηκαν στη δύναμη του κειμένου, δεν παρασύρθηκαν σε ανούσιες εντάσεις και ενοχλητικές φωνές. Προσπάθησαν να ακολουθήσουν τον ρυθμό και να κορυφώσουν στα κατάλληλα σημεία. Ιδιαίτερα στο τέλος. Το τελικό αποτέλεσμα τους δικαιώνει, αφού τιθάσευσαν το δέος και το θαυμασμό τους και υποτάχθηκαν στο ανυπέρβλητο πνεύμα του δημιουργού.
Δεν είναι όμως μόνο η εκφορά του λόγου και τα συναισθήματα που αποτυπώθηκαν με ευκρίνεια. Είναι και η κίνηση των ηθοποιών. Αργά και νωχελικά διέγραφαν κυκλική πορεία συμβολίζοντας εύστοχα την αέναη πορεία της πάλης του ανθρώπου να ελευθερωθεί. Η κορύφωση έρχεται στο τέλος, όταν όλοι μαζί, ντυμένοι στα λεύκα, στάθηκαν με ευλάβεια για να δεχτούν και να διαδώσουν το μυστικό της ζωής. Ακανόνιστο και με διακυμάνσεις το ανθρώπινο ταξίδι, σύμφωνα με τον Καζαντζάκη. Αυτό προσπάθησαν να δείξουν και με το σώμα τους οι ηθοποιοί. Υποστηρικτικά και συμπληρωματικά λειτούργησε η πενταμελής ομάδα του Θεάτρου της ημέρας. Είχε τον ρόλο του Χορού και στην ουσία αναπαριστούσε το παρασκήνιο, την αθέατη πλευρά της Ασκητικής. Εκείνη που δεν μπορούσαν να φέρουν στο προσκήνιο οι ηθοποιοί. Ο Χορός ήταν ντυμένος στα μαύρα, κρατούσε και φορούσε λευκές μάσκες, καθώς ο Θεός έχει πολλά προσωπεία.
Όλα αυτά σε ένα λιτό σκηνικό, με τον άνθρωπο να πορεύεται πάνω σε σπασμένη σχεδία. Εδώ το κείμενο ύψωσε απαγορευτικό σε κάθε εμπλουτισμό της σκηνής. Πέρα από δυο κομμάτια ξύλο, ένα λευκό σεντόνι και μερικά στάχυα. Κανένα άλλο αντικείμενο. Στο επίκεντρο ο άνθρωπος που προσπαθεί από τη στιγμή της γέννησης να επιβιώσει και να λυτρωθεί. Ο Πάνος Αγγελόπουλος είχε μια πορεία να ακολουθήσει: Από το σκοτάδι στο φως. Κι αυτό έκανε.
Αναπόφευκτη και η επιλογή του βίντεο γουόλ. Κάποιες εικόνες της Ασκητικής ήταν αδύνατον να οπτικοποιηθούν με διαφορετικό τρόπο. Τα κοστούμια ακολούθησαν τον… νόμο του κείμενου και απλά έντυναν τους ηθοποιούς. Εξάλλου, σε αυτόν τον πόλεμο που περιγράφει ο Καζαντζάκης δεν χωρούν πανοπλίες ή φανταχτερά ρούχα. Με ένα κομμάτι ύφασμα και ρίχνεσαι στη μάχη. Οσον αφορά τη μουσική, χρησιμοποιήθηκε με σύνεση και είχε διακριτική συμμετοχή, συνοδεύοντας κυρίως τις εξάρσεις των ηθοποιών.
Πρέπει να επισημάνουμε ότι έχει παραλειφθεί ένα κομμάτι της Ασκητικής, όμως αυτό δεν επηρέασε το τελικό αποτέλεσμα. Το νόημα και ο λόγος του Καζαντζάκη εμφανίστηκαν στη σκηνή και σίγουρα το κοινό ανέπτυξε καλύτερη σχέση με το διάσημο έργο του Κρητικού συγγραφέα.
Συντελεστές: Θεατρική προσαρμογή-σκηνοθεσία Πάνος Αγγελόπουλος. Μουσική Δημήτρης Παπαδημητρίου. Σκηνικά-κοστούμια Μάιρα Βαζαίου. Καλλιτεχνική διεύθυνση Ανδρομάχη Μοντζολή. Προετοιμασία κίνησης Ολια Λυδάκη. Σχεδιασμός φωτισμού Γιώργος Πουλίδης. Χορογραφία-μάσκες Ομάδα Θεάτρου της Ημέρας. Συντονιστής Σπύρος Δρόσος. Επικοινωνία Μαρία Καλίτση. Βίντεο-μοντάζ Ν. Μυλωνάς. Μοντάζ-τρέιλερ Εύα Μάθιου. Πρωταγωνίστησαν οι ηθοποιοί: Γιάννης Θωμάς, Θάλεια Αργυρίου, Σοφία Κομηνέα, Δημήτρης Γρηγοριάδης, Λευτέρης Βλάχος, Νίτσα Μαμουζέλου, Γιώργος Κολιοβέτας. Χορός, ομάδα Θέατρου της Ημέρας: Λία Μουχτάρη, Χριστίνα Τόλιου, Αργυρώ Μάνθου, Φωτεινή Γαλανοπούλου, Βάγια Σάκαλη."
Αλέξανδρος Στεργιόπουλος